« Embriyonun Gelişme Süresince Cinsel Hormonların Gücü | Main | Cinsel Gelişimde Davranış Farkları »
Cinsel Hormonların Etkinlik Biçimi
By admin | Nisan 26, 2008
İnsanların Cinsel Hormon Biçimiİnsan yapısının cinsel gelişmesinde bozukluk meydana getirebilecek aksaklıkların tümü birlikte dikkate alınacak olursa, cinsel açıdan anormal kişilerin çok az olması gibi oldukça şaşırtıcı bir sonuçla karşılaşılır. Bununla birlikte bir noktayı unutmamak gerekir. Cinsel alana ilişkin olayların tek başlangıç noktası cinsel bezlerin (erkekte erbezleri, kadında yumurtalık) etkinliği değildir. Gerçekten de bunlar görevlerini bağımsız bir biçimde yerine getiremezler ve kafa içinde bulunan hipofiz bezi tarafından salgılanan düzenleyici hormonların sürekli etkisi altında bulunurlar. Beyine bir kökle bağlanan hipofiz bezi düzenli bir cinsel işleyişi sağlamak için gerekli bilgileri doğrudan doğruya beyinden alır. Bu yüzden merkezdeki beyinle, çevresi arasında karmaşık bir bilgi aktarma olayı vardır. Söz konusu aktarmayı gerçekleştiren çeşitli işleyiş biçimleri daha embriyon aşamasında ortaya çıkarlar. Fakat bu olay günümüzde henüz tam anlamıyla açıklığa kavuşmuş değildir ve üreme ile ilgili anatominin oluşumu kadar karmaşık bir gelrşim gösterdiği kabul edilmektedir.
Dölüt (fetüs) üzerinde birbirinden farklı hormonların etkisini inceleyen araştırmacılar inceledikleri hayvan türüne göre birbirinden çok değişik bilgiler elde etmişlerdir. Fakat bu araştırmalardan genel bir kural çıkartmak, henüz olanak dışı kalmaktadır. Günümüzde varılan bilgi düzeyini kısa bir biçimde de olsa, gözden geçirmek, karşılaşılan güçlüklerin ne büyük oranda olduğunu ortaya koyacaktır.
Balıkların embriyonunda ve ikiyaşayış-lıların larvalarında karşıt cinsin hormonlarının (dişiler için erkeklik hormonu, erkekler için dişilik hormonu) etkisi cinsin yön değiştirmesine yol açmaktadır.
Bu konuda, ikiyaşayışlıların larvaları üzerinde gerçekleştirilmiş çok ilginç deneyler vardır. Larvaların üreme bezlerinde erkek ve dişi cinsiyet bezi taslakları bulunur. Söz konusu oluşumlar, ilik kordonları ye kabuk kordonlarıdır. Birbirine karşıt cinsin iki larvası birleştirilerek, erkeğin ilik taslağının, dişinin kabuk taslağının gelişmesine önce güçlük çıkardığı, sonra engel olduğu gözlenmiştir.Bu durumu bir başka biçimde belirtmek istersek, dişi larvanın erkekleştiğjni söyleyebiliriz. Buna karşıt bir olayın da meydana gelmesini sağlamak güç değildir. Yani iri bir yumurtalığa sahjp olan bir kurtçuk, küçük bir erbezine sahip bir larva ile parabiyoz (fizyolojik gözlemlere olanak veren özel aşılama) biçiminde birleştirilerek erkek larva dişileştirilir. Bu deneylerden önemli bir sonuç alınmaktadır.Larvanın cinsiyeti kesin olarak ancak başlangıçtaki iki
cinsel taslağın birinin, öbürünün etkinliğini durdurduğu andan itibaren belirlenir. Ayrıca cinsiyetin iki eğiliminden birinin üstünlüğü, ancak kimyasal bir oluşum aracılığı ile gerçekleşmektedir. Buna karşılık farede, embriyonlar hormonsal etkiden yoksun bırakılırsa hepsi dişi farelerin doğumuna yol açar. Bu nedenle insanda olduğu gibi farede de sadece erkeklik hormonlarının varlığı ya da yokluğu sonucunda cinsel organlar belirli bir yöne doğru gelişme göstermektedir. Bununla birlikte farede insandan farklı olarak, cinsel gelişme doğum sırasında tamamlanmış durumda değildir. Bu gelişme yavru ana vücudundan ayrıldıktan sonra tamamlanır. Bu yüzden fare bu gibi deneylerin üzerinde gerçekleştirilmesine son derece elverişli bir yapıya sahiptir. Çünkü cerrahi müdahaleye başvurma zorunluluğu olmadan, anayı ve yavruyu feda etmek sorunu ortaya çıkmadan farenin cinsel gelişmesini izlemek olanağı vardır.
Eğer küçük erkek farenin doğduğu zaman erbezleri alınırsa, bir dişi gibi geliştiği görülecektir. Bu fare, ergin çağa vardığı zaman yumurtalık aşılanırsa, yumurtalıklar tam anlamıyle bir dişinin yapısında olduğu gibi gelişecekler ve hatta normal yumurtacıklar üretebilme olanağına sahip olacaklardır. Söz konusu deney, erbezleri alınmamış bir fare üzerinde ya da erbezleri alınmış olmakla birlikte doğumdan itibaren testosteron verilerek hormonsal dengesi tekrar sağlanmış bir erkek fare üzerinde yapılırsa, benzer bir sonuç elde etmek olanağı yoktur. Bazı biyoloji uzmanları tarafından bu birkaç gözleme dayanan daha sistematik çalışmalar yapılmıştır. Deneyler, ikisi erkek farelerden, ikisi dişi farelerden oluşan dört grup fare üzerinde uygulanmıştır. Dişi farelerin birinci bölümü erbezi aşılanmış ve yumurtalıkları alınmıştır. Dişi farelerin ikine) bölümüne yine erbezi aşılanmış, faka* yumurtalıkları çıkartılmamıştır. Erkek farelerin birinci bölümünün erbezleri alınmış ve yumurtalık aşılanmıştır. Erkek farelerin ikinci bölümüne ise, sadece yumurtalık aşılanmıştır.
Görüldüğü gibi erkeklik hormonu dişilik hormonu üzerinde açık bir üstünlük sağlamaktadır. Çünkü yumurtalıklar ve erbezleri bir arada bulunduğu zaman, fare erkek olsun ya da dişi olsun yumurtalıkların büyümesinin önüne geçildiği halde, erbezleri olağan biçimde gelişmektedirler. Bu deneysel incelemenin sonuçları, sadece erkeklik hormonlarının yokluğunun, dişi cinsi belirlediğini öne süren kuramı doğrulamıştır.
Bu alandaki başka deneyler de, ilginç bilgiler öğrenmemize olanak vermiştir. Bu bilgiler şöyle sıralanabilir:
* Doğumdan itibaren erbezleri alınmış ve bunun sonucu olarak bir dişi gibi gelişmiş olan erkek fareye, şırınga ile erkeklik hormonu testosteron verilmesi ona erkek cinsine özgü davranış sağlamak için yeterli olmaktadır.
* Hiç bir cerrahi müdahale yapılmamış olan ergin bir erkek fareye şırınga ile dişilik hormonları verilince, bu farenin bir dişi gibi davranışlarda bulunmadığı görülür.
* Doğduğu zaman erbezleri alınan bir erkek fareye eğer bu işlemden hemen sonra şırınga ile erkeklik hormonu testosteron verilir ve fare ergin devreye eriştiği zaman da yine testosteron iğnesi yapılırsa davranışları erkek gibi olur.
* Doğduğu zaman, aynı işlemler uygulanan fakat ergin devrede dişilik hormonları verilen bir farenin davranışlarında sadece geçici süreli birkaç değişikliğin ortaya çıktığı görülür.
* Hiç bir müdahale yapılmayan ve şırınga ile erkeklik hormonları verilen bir dişi farenin davranışlarında, sadece çok hafif bozukluklar ortaya çıkar ve bunlar çabucak kaybolur.
* Doğumdan hemen sonra şırınga ile erkeklik hormonu testosteron verilen bir dişinin davranışları hiç bir zaman normal bir dişi faredeki gibi olmayacaktır. Yani hiç bir zaman erkek arzuladığı belirli bir devre olmayacak, cinsel birleşmede bulunmayacak ve yavru doğurmayacaktır.
Ortaya çıkan bu sonuçlardan anlaşıldığı gibi, erkeklik hormonu testosteronun varlığının ya da yokluğunun etkisi, sadece cinsel organların oluşumu üzerinde değil, fakat davranışlar üzerinde de görülmektedir. Zaten, ruhsal yaşantının gelişmesi bu cinslere göre büyük değişiklikler göstermektedir, öte yandan, bu olaylar tehlikeli bir devrenin var olduğunu, bu süre boyunca yukarıda sözünü ettiğimiz testosteron hormonunun vücudun sinirsel işlevlerinin gelişmesini etkilediğini göstermektedir (bu süre farelerde ilk altı gündür).
Nihayet erkeklik ve dişilik hormonlarının uyarıcı bir gücü olduğu ve davranışlarda geçici bir biçimde değişiklik yaptıkları anlaşılmaktadır. Ancak bu özelliği erkeklik hormonu testosteronun ilk altı gün boyunca oynadığı rolle karıştırmamak gerekir. İşte bu yüzden, birkaç haftalıkken erbezleri alınmış olan erkek fare erginleşince, vücuduna şırınga ile erkeklik hormonları verilirse, erkeklere özgü davranışlarda bulunmaya başlayacaktır. Fareye erkeklik hormonu şırınga edilmesi olayı beyni üzerinde uyarıcı bir etkide bulunmuş ve bu etki farenin gelişiminin ilk günleri boyunca testosteronun işlevini yerine getirebilmiş olması nedeniyle gerçekleşmiştir. Ergin bir dişinin dişilik hormonları östrojenlerin etkinliğine cevap verebilecek bir yapıya sahip olduğu ve bu yapının sadece yaşantının ilk günleri boyunca erkeklik hormonu alınmamış olması olayına dayanmadığı bilindiğine göre, sözünü ettiğimiz deneylerin sonuçlarına dayanarak testosteronun sinir sistemi üzerinde olduğu kadar, cinsel organların meydana gelişinde de etkisi olan tek cinsiyet hormonu olduğunu öne sürebiliriz. * insan yapısı üzerinde araştırma yapmak çok daha zor olup fareler üzerinde çalışırken ortaya çıkmayan bir takım sorunlarla da karşılaşılır. İlkin daha önce sözünü ettiğimiz deneyleri bir çocukta gerçekleştirmek tabii ki olanak dışıdır. Sonra insanda cinsel ayırıma ilişkin her türlü oluşum süreci, dölyatağı içi yaşantı boyunca meydana gelir. Bununla birlikte insan embriyonunun da tehlikeli devreler geçirdiğini saptamak olanağı elde edilmiştir. Ancak bu devrelerin oluşum zamanlarını tam olarak belirleyebilmek yine de güç bir sorun olarak kalmaktadır. Çocuk dünyaya geldiği zaman, tam anlamıyle cinsel yapıya sahiptir. İşeme, üreme ve salgılama sistemleri kusursuz olarak oluşmuştur. Ancak geçirdiği tehlikeli devreler, aynı zaman bölümü içinde meydana gelmediği için, bu sistemlerden bir tanesinde bozukluk görülmesi olayı ile sık sık karşılaşılır. Bu yüzden, üreme organlarında doğuştan bir bozukluk olan bir çocuk, salgı sistemi açısından tam anlamıyle normal durumda olabilir. Bunun tersi de olabilir. Çoğu kez hipofiz bezinin aşırı bir biçimde salgılanmasına bağlı bozukluklar, geç bir süre sonra, hatta bazen ergenlik devresinden sonra ortaya çıkarlar. Bazı uzmanlar ileri sürülen bütün bu yargıların, ilk bakışta inandırıcı olmakla beraber, sadece bir takım varsayımlar dizisinden ibaret olduklarını ileri sürerler. Bu yüzden bunların kuşkuyla karşılanması gerektiği görüşündedirler.
Yapısal bakımdan yeterli bir biçimde oluşmuş (yani yapısı 44 XY düzeninde olan) bir erkeğin, sinirsel hormonsal yapısının bozuk bir işleyişe sahip olması olayı ile karşılaşılabilir. Bu durumun sonucunda beliren anormallikler ancak ergin devrede ortaya çıkar. Bunların başlangıç nedenini kesinlikle” belirlemek olanaksızdır. Gerçekten bu düzensizliğe neden olan bozukluğun ne zaman meydana geldiğini kesin olarak bilmek olanak dışıdır. Bu tür olguların ortaya koyduğu sorunların bazıları, bazı klinik gözlemlere dayanılarak ör-nekseme yolu ile çözülmek istenilmiştir.
İnsanda ve farede sadece testosteronun varlığı, embriyonun erkek nitelikleri almasına yol açar. Böylece 44 XY oluşumundaki bir yapısı olsa bile, eğer erkeğin cinsel gelişmesini sağlayan androjenden yoksunsa dişi yöne doğru gelişecektir. Dişi bir dölütün gelişmesi ona cinsel açıdan benzeyen annenin hormonsal salgıları yüzünden bir bozuklukla karşılaşmaz (fakat annede bazı belirli hastalıkların olması ya da gebelikle bağdaşmayan bir tıbbi tedavi altında olması halleri bunun dışındadır). Buna karşılık erkek dölütün cinsel gelişimi erkeklik hormonlarının sürekli olarak üretilmesine bağlıdır. Bu da androjenlerin yeteri kadar salgılanmasını gerektirir. Bunlar çok karışık oluşum süreçleridir ve erkek embriyon sürekli biçimde, sonuçları düzeltilmesi çok güç tehlikeler doğuran hormon yetersizliği tehdidi ile karşı karşıyadır. Zaten klinik gözlemler üreme ve cinsel davranış bozuklukları gösteren erkeklerin sayısının sanıldığından çok daha fazla olduğunu göstermektedir.
Bu Sayfayı Arkadaşlarınıza Gönderin..!
Kategoriler Cinsel Sağlık, Genel Sağlık, Hastalıklar, Kadın Sağlığı, Üroloji |
